Royal Air Force

Impressie artwork

Royal Air Force

Publicatie:

Engelandvaarders

Begin 1939 werd begonnen met de bouw van Vliegkamp Valkenburg. In mei 1940 probeerden de Duitsers dit Vliegkamp in te nemen bij de Slag om de Resisdentie, maar de Nederlandse tegenstand was hevig en de Duitse vliegtuigen bleven steken in de nog onvoltooide landingsbaan. De indrukwekkende musical ‘Soldaat van Oranje’ wordt gespeeld in de Theaterhangaar, wat een oude vliegtuighangaar is, die op het Vliegkamp staat. Een toepasselijke en historische plek, waar zelfs de landingsbaan onderdeel is van het decor. Deze musical is een eerbetoon aan de Engelandvaarders.

Theaterhangaar

75 jaar Bevrijding

In 2020 herdenken we het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog, 75 jaar geleden. We vieren dat we sindsdien weer in Vrijheid leven, in het besef dat we samen verantwoordelijk zijn om Vrijheid door te geven aan nieuwe generaties.

De bevrijding in 1945, betekende het herstel van onze vrije en open democratische rechtsstaat. De rechten en vrijheden die daaruit voortkomen, zijn niet vrijblijvend. Ze scheppen voor iedereen een verantwoordelijkheid voor het behoud en het versterken ervan.

In het kader van 75 jaar Vrijheid organiseren tal van landelijke, regionale en lokale partijen door het hele land herdenkingen, vieringen, lesprogramma’s en tentoonstellingen. Zo gebeurt dit ook in de gemeente Katwijk, waar rondom 4 en 5 mei 2020 een groots programma wordt georganiseerd om invulling te geven aan de waarde die wordt toegekend aan de Vrijheid waarin we leven.

5 mei 2020 Defilé

Het defilé is een eerbetoon aan allen die voor onze Vrijheid hebben gestreden. Het defilé wordt gevormd door inbreng vanuit Defensie met militaire voertuigen en manschappen, meer dan 12 muziekkorpsen vanuit heel Nederland, historisch militaire voertuigen vanuit diverse verzamelingen en kinderen van de scholen die de thema’s Mannadroppingen, Engelandvaarders, uitbeelden op praalwagens. In het Defilé zal er ook eer worden betoond aan de geallieerden. De Koninklijke landmacht zal militairen afvaardigen die meelopen in het Defilé. Het Defilé zal worden afgenomen door een officier van de Koninklijke Landmacht en de burgemeester van Katwijk. Het defilé wordt afgenomen op de Zeeweg, waar een eretribune opgesteld staat. De gasten voor de eretribune worden uitgenodigd door de gemeente Katwijk, waaronder veteranen en vertegenwoordigers van; veteranenorganisaties, de stichting Engelandvaarders,  het ministerie van Defensie, landelijk-, provinciaal- en gemeentelijke politiek, kerkelijke instanties, het bedrijfsleven en het onderwijs.  De ontvangst van de eregasten vindt plaats op het gemeentehuis middels een speciaal programma, waar het plaatsnemen op de eretribune onderdeel van uitmaakt.

Defilé 2010

Katwijk en de Royal Air Force

Katwijk heeft een speciale band met de Britten en de Royal Air Force, welke met name tot stand door de Katwijkse visserij, vele Katwijkers verbleven langere of korte in Engeland. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd deze band nog steviger, met name gedurende de Bevrijdingsdagen van 1945. Tijdens de oorlog verbleven er Katwijkse vissers in Engeland welke veelal bij de Marine diende. Engelandvaarders vertrokken onder andere vanaf het Katwijkse strand naar Engeland om dienst te nemen bij de RAF. Bekende namen van Engelandvaarders die diende bij de RAF zijn:

L.C.M. van Eendenburg           322e  Dutch squadron RAF
R. Cohen                                       613e  squadron RAF
J. van Hamel                                322e  Dutch squadron RAF
R. van Daalen                              322e  Dutch squadron RAF
S.E. Hazelhoff Roelfzema        139e  squadron RAF
B. van der Stok                           322e  Dutch squadron RAF

Honger

Begin 1945 was de situatie wanhopig voor de ruim 3.000.000 Nederlanders die nog onder de Duitse bezetting gebukt gingen. Prins Bernhard bracht dit onder de aandacht bij de geallieerde opperbevelhebber Dwight D. Eisenhower, maar Eisenhower had niet de bevoegdheid om met de Duitsers over een wapenstilstand te onderhandelen. Terwijl de Prins toestemming kreeg van de Britse premier Winston Churchill en de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt, gaf Eisenhower, Air Commodore Andrew Geddes opdracht onmiddellijk te beginnen met de voorbereidingen. Op 23 april werd de toestemming gegeven door de stafchef, George Marshall. Geallieerde agenten onderhandelden met de Reichskommissar Arthur Seyss-Inquart en een team van Duitse officieren.

De droppings zullen worden aangekondigd via Radio Oranje en worden tussen 28 april en 8 mei uitgevoerd door de Britten en de Amerikanen. De Britten noemen het heel toepasselijk operatie Manna, genoemd naar de passage uit de bijbel Ex. 16:15: “Manna is het voedsel dat God dagelijks uit de hemel neer deed dalen, om de Israëlieten tijdens de veertigjarige doortocht door de woestijn van voedsel te voorzien”.  De Britten in hun Lancasterbommenwerpers hebben tussen 29 april en 8 mei meer dan 5.200 vluchten met voedsel in plaats van bommen uitgevoerd. In totaal is er meer dan 11.000 ton voedsel in de bezette Nederlandse gebieden gedropt. De voedselpakketten bevatten onder andere melkpoeder, meel, eipoeder, ingeblikt vlees, chocolade, thee, koffie en biscuits. Air Commodore Andrew James Wray Geddes was de Senior Royal Air Force Officer die de planning voor Operation Manna leidde.

Air Commodore Andrew James Wray Geddes

Manna

Op zondag 29 april als het broodrantsoen tot een sneetje per dag gedaald is, hoort men ’s middags om ongeveer 12:50 uur het motorgeronk van laag overvliegende vliegtuigen. Mensen komen op straat kijken wat er aan de hand is en zien de vliegtuigen in grote kringen cirkelen boven het vliegveld. De 59 geallieerde bommenwerpers van de Bomber Command van de Britse Royal Air Force (RAF) werpen op grote schaal voedselpakketten uit boven vliegveld Valkenburg. Operatie Manna is op 29 april en 30 april. Volgens ooggetuigen een onvergetelijke gebeurtenis, vooral omdat de vliegtuigen zo laag over ons dorp vliegen. De emotie brengt tranen. Het spreekwoord ‘Wanneer de nood het hoogst is, is de redding nabij’ wordt waarheid.

Op dinsdag 1 mei droppen zowel de RAF als de USAAF onder de codenaam Chowhound voedselpakketten op het vliegveld. De RAF dropt met 46 lancasters 103 ton voedsel. Op 2 mei droppen 42 Lancasters van de RAF 93,5 ton voedsel. Op 3 mei wordt door 22 Lancasters 48,7 ton voedsel gedropt en op 4 mei 24,6 ton met 11 Lancasters. Op 5 mei wordt er door 10 Lancasters 22,4 ton voedsel gedropt en op 7 mei 124,7 ton met 54 Lancasters.

Hiervoor werden boven Valkenburg onder andere de volgende squadrons ingezet.

625ste bomber squadron. RAF Scampton
460ste bomber squadron. RAF East Kirkby
467ste Royal Australian Air Force bomber squadron. RAF Waddington, Lincolnshire
100ste  bomber squadron. RAF Scampton
101ste  bomber squadron. RAF Bircham Newton
300ste  Polish bomber squadron. RAF Faldingworth

467e squadron

In totaal waren er meer dan 30 Engelse squadrons bij de droppings in West Nederland betrokken. Bij de eerste missie vlogen 242 zware bommenwerpers naar de Nederlandse kust via een afgesproken corridor. Op 29 april 1945 werd 535 ton aan voedsel door de RAF uitgegooid. De zones voor de voedseldroppings van de RAF waren: Vliegveld Valkenburg, renbaan Duindigt, Vliegveld Ypenburg, Terbregge, Vliegveld Waalhaven en Gouda.

Enkele bommenwerpers werden tijdens deze vluchten toch door de Duitsers met lichte handvuurwapens beschoten. Zij konden evenwel hun pakketten zonder al te veel problemen afwerpen.

John Funnell, een Navigator tijdens de operatie, verteld:
Toen we aankwamen hadden de mensen zich al verzameld en zwaaide met vlaggen en hadden herkenningstekens op de grond gemaakt. Het was een prachtig gezicht. Bij volgende vluchten waren ook teksten aangebracht als “bedankt voor jullie komst’.

Drie vliegtuigen gingen bij Operatie Manna, verloren: twee in een botsing en één door motor brand. Bij hun terugkeer werden er in verschillende vliegtuigen kogelgaten aangetroffen, vermoedelijk het gevolg van het afvuren door individuele Duitse soldaten.

Een gedenkplaat om de Royal Air Force te bedanken voor Operatie Manna werd in mei 1980 geschonken door Dr W Scholten, de minister van defensie van Nederland en hangt in het Royal Air Force Museum, Hendon, Engeland.

De Geallieerden in Katwijk

Op dinsdag 8 mei naderen Engelse colonnes Katwijk uit de richting van Valkenburg.
’s Avonds om 20:00 uur rijden de bevrijders ons dorp binnen. De eerste vrachtauto’s zijn met de Nederlandse vlag bedekt.

Stapvoets rijden de jeeps en trucks door Katwijk aan den Rijn. De militairen worden als helden onthaald. Het konvooi gaat via de Rijnstraat en de Zeeweg naar de Mierenwei in het Witte Hek. Daar bouwen de geallieerden hun legerplaats op. Alle beschikbare politie en de Binnenlandse Strijdkrachten begeven zich naar de Mierenwei. Het veld wordt leeggeruimd en onder grote belangstelling worden de tenten opgezet.

Mierenwei

Op 9 mei worden de Duitse militairen in Katwijk krijgsgevangene gemaakt door de geallieerden. De Britten nemen bezit van Vliegveld Valkenburg.

Ook voor de lokale bevolking betekent de komst van de Britten naar vliegkamp Valkenburg een weldaad. Nederlandse burgers zijn meteen welkom op het vliegveld. Het messgebouw is een bijzonder levendige druk bezochte ontmoetingsplaats voor militairen en inwoners van de omliggende gemeentes. Er worden regelmatig feestjes gegeven.
Gretig aftrek vinden de chocolade en sigaretten die door de Engelsen worden uitgedeeld.

Op vliegveld Valkenburg worden noodbanen aangelegd en er vliegt een lijndienst op Engeland.
Ook nadat RAF Wing Commander Pippet eind 1945 is overgeplaatst blijft vliegkamp Valkenburg voorlopig onder Britse leiding opereren.

Voetbalwedstrijd

De Katwijkse Voetbalvereniging Quick Boys had hun voetbalveld vlak naast het kampement van de Britten op de Mierewei. Op 6 juni 1945 speelde Quick Boys de eerste wedstrijd na de oorlog tegen een elftal van de Royal Air Force. Er waren duizenden mensen op het voetbalveld. Er werden surrogaat koeken en limonade verkocht, het was een feestelijke aangelegenheid.

De Royal Air Force wint de wedstrijd met 3 – 7.

Vliegveld Valkenburg

Op 1 mei 1946 wordt het commando van vliegveld Valkenburg door de Engelsen overgedragen aan Nederland. De Lucht Strijd Krachten nemen het vliegveld over. Op het vliegveld is dan een klein detachement van de Marine Luchtvaart Dienst te gast.

Hoog bezoek

Vanaf 8 mei 1946, precies een jaar nadat Britse en Canadese soldaten West-Nederland bevrijd hadden, bracht Winston Leonard Spencer Churchill een bezoek van een week aan Nederland. Langs de route stonden bij zijn aankomst honderdduizenden belangstellenden. Tijdens zijn verblijf in Amsterdam werd hij op de Dam toegejuicht door circa 30.000 personen. In Den Haag hield hij in de Staten-Generaal een pleidooi voor een verenigd Europa. Hij ontving daarbij het Grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Hij bezocht ook Rotterdam en Leiden, waar hem in de Pieterskerk het eredoctoraat van de Rijksuniversiteit Leiden werd uitgereikt.  Tijdens zijn bezoek werd ook Paleis Soestdijk aangedaan. Na deze historische week, vertrekt Churchill vanaf Vliegveld Valkenburg naar Engeland.

Bij zijn vertrek op Vliegveld Valkenburg, brengt Churchill, Nederland ter afscheid het V teken.
Winston Churchill wederom op Vliegveld Valkenburg in 1948.

Een bijzondere vlag

Ernest Mason is degene geweest die, enkele dagen nadat de officiële ondertekening van de capitulatie door de Duitsers in Wageningen is vastgelegd, de eerste RAF-vlag op Katwijks grondgebied hijst. Hij heeft gediend bij de Royal Air Force en had de leiding over een groep die in 1945 vanuit België naar Nederland kwam om geschikte vliegvelden in het land aan te wijzen waar voedseldroppingen konden plaatsvinden, zo ook vliegveld Valkenburg. Er word door de RAF tijdelijk een tentenkamp ingericht in het Witte Hek. En daar is een van de eerste RAF-vlaggen gehesen. Ernest heeft deze vlag 40 jaar bewaard. Als hij hoort over de 40-jarige herdenking van de bevrijding, besluit hij de burgemeester van Katwijk te vragen of hij deze vlag aan het Gemeentebestuur mag overhandigen. Helaas overlijdt Ernest in maart op 74-jarige leeftijd in zijn woonplaats in Engeland. Zijn zoon Gavin Mason neemt het over en overhandigt de vlag aan het gemeentebestuur van Katwijk op 22 augustus 1985. De vlag heeft een plaats gekregen in het gemeentehuis van Katwijk.

Overhandiging van de RAF vlag

Bescheiden dank

De viering van 40 jaar bevrijding in 1985 heeft als thema: ‘40 jaar voedsel en vrijheid’. Ter gelegenheid hiervan worden 250 oud-strijders van 6 nationaliteiten, die in 1945 de zogeheten manna-dropping hebben uitgevoerd, verwelkomd in Katwijk. Dit om dank aan hen te betuigen. De werkgroep ‘Bescheiden dank voor moedige vliegers’ ontvangt hen op 1 mei op bloemenveiling Flora in Rijnsburg, gevolgd door een rijtoer in koetsen door Rijnsburg, Valkenburg en Katwijk aan den Rijn. Eindpunt is Marine Vliegkamp Valkenburg waar een luchtshow word gegeven door de daar gestationeerde vliegtuigen, met als slot een groot diner op marine wijze.

Ontvangst op Vliegveld Valkenburg

De Manna Association

Op 29 april 1986 wordt de Bollenstreek weer bezocht door de oorlogsveteranen die in de oorlogsjaren de manna-vluchten boven bezet Nederland hadden uitgevoerd. Vorig jaar werden zij in Katwijk aan den Rijn, Rijnsburg en Valkenburg hartelijk onthaald. Dit heeft hen zo ontroerd dat ze de Manna Association hebben opgericht. Dit jaar willen initiatiefnemers van de Association iets terug doen voor het onvergetelijke gebeuren van vorig jaar. Daartoe heeft de Manna Association een delegatie gestuurd om drie tuinbanken te overhandigen, voor Katwijk aan den Rijn, Rijnsburg en Valkenburg, die een plaats zullen krijgen in een bejaarden- of verpleeghuis. Deze overhandiging vindt plaats op 29 april, precies 41 jaar na de voedseldroppingen. Bij de ontvangst van de Manna-delegatie is ook prins Bernhard aanwezig. De president van de Association, Air Commodore Andrew J.W. Geddes, heeft 41 jaar geleden met prins Bernhard en een afvaardiging van de Duitsers in het plaatsje Achterveld onderhandeld over de voedseldroppingen boven bezet Nederland. Na deze onderhandelingen hebben de prins en de commodore elkaar niet meer gezien. Het is dan ook een ontroerd weerzien tussen de twee. Tot slot is een delegatie van de werkgroep uitgenodigd door prins Bernhard op paleis Soestdijk. De prins spreekt aldaar zijn waardering uit over het hele gebeuren.

In gebruik name van de tuinbanken.
Prins Bernhard en Air Commodore Andrew J.W. Geddes
Britse veteranen van de herstelgroep, op Vliegveld Valkenburg in 2001.
Tweede van links oud commandant, RAF Wing Commander E.F. Pippet.


Tickets

Klik snel op deze knop en koop tickets voor de leukste activiteiten tijdens de viering van 75 jaar Vrijheid.

Tickets kopen